18 listopada 2025 roku ukazał się raport „Dobre i złe wiadomości — życie online i offline a zdrowie psychiczne polskich nastolatków”, przygotowany przez Fundację Dbam o Mój Zasięg we współpracy z Bankiem Gospodarstwa Krajowego.
Badaniami objęto dwie grupy młodzieży: uczniów siódmych klas szkół podstawowych oraz uczniów uczęszczających do trzecich klas szkół ponadpodstawowych: liceów ogólnokształcących, techników i szkół branżowych.
To dokument bardzo obszerny, niezwykle szeroko opisujący obecność nastolatków w sieci, ale również, a może przede wszystkim, ich dobrostan, a także inne, często wstydliwie przemilczane procesy, o których bardzo rzadko mówią media. Autorzy raportu: dr Maciej Dębski z Fundacji Dbam o Mój Zasięg, prof. UAM dr hab. Jacek Pyżalski, dr Judyta Borchet oraz dr Halszka Witkowska z inicjatywy Życie Warte Jest Rozmowy, próbują zrozumieć, jak młodzi ludzie radzą sobie z presją informacji, natłokiem bodźców, potrzebą bycia „zawsze online” i równoczesnym pragnieniem autentycznych więzi.
Bardzo istotnym, z perspektywy psychologa, wycinkiem raportu jest opisanie zachowań samobójczych wśród młodych ludzi. Tym bardziej, że, jak zapewniają autorzy, jest to pierwsze polskie badanie pokazujące zachowania samobójcze nastolatków zarówno w aspekcie przemocy, jak i korzystania z internetu.
Liczby, które bolą
W grupie uczniów klas siódmych szkół podstawowych ci, którzy mieli myśli samobójcze, plany odebrania sobie życia lub próby samobójcze, najczęściej byli ofiarami przemocy psychicznej. Jej sprawcą był rodzic lub opiekun. Przemoc rówieśnicza była w tej grupie zgłaszana jako druga.
99% uczniów zmagających się z myślami samobójczymi doświadczyło przynajmniej jednego z czterech badanych rodzajów przemocy.
Wśród nastolatków z klas trzecich szkół ponadpodstawowych:
96% uczniów mierzących się z myślami samobójczymi doświadczyło przynajmniej jednego z czterech badanych rodzajów przemocy.
95% nastolatków, którzy w ostatnim roku planowali odebrać sobie życie, doznało przynajmniej jednego z czterech badanych rodzajów przemocy.
97% tych, którzy przeżyli próbę samobójczą, doświadczyło przynajmniej jednego z czterech badanych rodzajów przemocy.
To, co szokuje najbardziej: 100% respondentów, którzy przeżyli próbę samobójczą, doświadczyło przynajmniej jednego z czterech badanych rodzajów przemocy: psychicznej, fizycznej, rówieśniczej czy seksualnej.
„Nie chcę żyć…”
W klasach VII szkół podstawowych 15% nastolatków w ciągu ostatniego roku miało plany samobójcze. W klasach III szkół ponadpodstawowych było to aż 21%.
W klasach VII 37%, a w klasach III 53% uczniów pomagało koledze lub koleżance, która powiedziała o myślach samobójczych. W klasach VII około 30%, a w klasach III szkół ponadpodstawowych 40% uczniów rozmawiało z kolegą lub koleżanką o ich myślach lub próbach samobójczych.
W obu grupach wiekowych ponad 95% dzieci z zachowaniami samobójczymi doświadczyło jednego z czterech badanych rodzajów przemocy, a ponad 60% więcej niż jednego — czytamy w raporcie.
Przemoc, przemoc, przemoc
W obu badanych grupach nastolatków, którzy mierzyli się z myślami samobójczymi, mieli plany samobójcze albo próby samobójcze, największym problemem było doświadczenie przemocy psychicznej dokonywanej przez rodzica lub opiekuna, a także bycie ofiarą przemocy seksualnej i rówieśniczej.
Wnioski
Fakt, że 95–100% młodych osób z myślami, planami lub próbami samobójczymi doświadczyło co najmniej jednego rodzaju przemocy, a ponad 60% więcej niż jednego, może oznaczać, że zachowania samobójcze wśród młodzieży nie wynikają z kruchej psychiki „płatków śniegu”, lecz są raczej reakcją na chroniczne, niezaadresowane cierpienie, najczęściej wynikające z przemocy domowej i rówieśniczej.
To zdecydowanie podważa stereotypową narrację o tym, że dzisiejsza młodzież jest „tak wrażliwa na swoim punkcie” i kieruje uwagę tam, gdzie powinna być, czyli na środowisko, które ją krzywdzi.
Najsilniejszym czynnikiem ryzyka wystąpienia zachowań samobójczych jest przemoc psychiczna ze strony rodzica lub opiekuna: poniżanie, zawstydzanie, kontrola, obrażanie, zastraszanie, brak wsparcia i chłód emocjonalny.
Zaburzenia nastroju, w tym depresja i zaburzenia lękowe, autoagresja oraz zachowania samobójcze nie muszą być tylko efektem siedzenia przed komputerem czy z telefonem w dłoni. Często są komunikatem o braku bezpiecznej więzi i odpowiedzialnego, „zwykłego” rodzica lub opiekuna. Młodzi ludzie często uciekają w świat gier i internetu przed przemocą. Bycie online daje wytchnienie od tego, co dzieje się w domu lub w najbliższym otoczeniu, na przykład w szkole.
Im więcej rodzajów przemocy doświadcza nastolatek, tym bardziej maleje jego przekonanie, że świat jest bezpieczny i możliwy do zniesienia. Z takimi przekonaniami ci młodzi ludzie będą wchodzić w dorosłość. Starsi nastolatkowie mają większą samoświadomość i częściej nazywają własne kryzysy, które wcale nie mijają z wiekiem. Przeciwnie, mogą się pogłębiać, jeśli nie zostaną objęte profesjonalną interwencją.
30–40% młodych rozmawiało z rówieśnikiem o jego myślach lub próbach samobójczych, a 37–53% udzielało wsparcia koledze lub koleżance. To oznacza, że młodzi nie mają w swoim najbliższym otoczeniu dorosłych, do których mogą pójść z kryzysem. Rówieśnicy są obciążani odpowiedzialnością, za którą nie powinni odpowiadać.
To systemowe zaniedbanie, bo w ten sposób osoby mające „lat naście” stają się pierwszą linią wsparcia, mimo że nie mają do tego kompetencji ani zasobów. Rówieśnicy są „ratownikami”, ponieważ młodzi boją się lub nie potrafią zwrócić się o pomoc do dorosłych.
Raport wyraźnie pokazał, że dla relacji między zachowaniami suicydalnymi a korzystaniem z internetu największe znaczenie ma przemoc wobec młodych ludzi, brak stabilnej relacji z dorosłym, presja i brak dostępnych źródeł pomocy, a nie media cyfrowe same w sobie.
Od 15 do 21% nastolatków z planami samobójczymi to skala, której nie można traktować jako jednostkowego problemu. To nie ogólnie nazywane „problemy psychiczne” młodzieży, ale wyzwalacze środowiskowe, takie jak przemoc, zaniedbanie i przeciążenie, prowadzą do zachowań suicydalnych.
Jacek Wolszczak
Artykuł pochodzi ze strony badaniaswiata.pl za zgodą autora.
Cały raport znajdziecie TUTAJ.
W artykule wykorzystano publikację: Dębski M., Pyżalski J., Borchet J., Witkowska H., „Dobre i złe wiadomości — życie online i offline a zdrowie psychiczne polskich nastolatków. Raport z badań”, Fundacja Dbam o Mój Zasięg, Gdańsk 2025.
